Özel bir okul

İstanbul Lisesi özel bir okuldur. Bu yalnızca bir iddia değildir ve gerekçelerle açıklanabilir. Öncelikle, İstanbul Lisesi’nin kız ve erkek öğrencileri özel öğrencilerdir. Onlar, ülke çapında yapılan giriş sınavı sonucunda bu okula alınırlar ve yalnızca en iyiler bu okula girme şansını elde ederler. Böylelikle örneğin Hazırlık sınıfına son alınan 180.öğrenci Türkiye genelinde 1250.sırada yer almaktadır.İstanbul Lisesi öğrencilerinin, bu ülkenin entellektüel elitesine ait olduğunu söylemek kesinlikle abartı olmaz.

İstanbul Lisesi özel bir okuldur. Bu okul, Türk Dili, Edebiyat, Tarih ve Temel Değerler gibi klasik eğitim içeriğinin yanısıra, modern yabancı diller Almanca ve İingilizce’de uzman eğitim, ders dili olarak Almanca ve fen derslerinde Alman öğretim ve öğrenim yöntemlerini de sunmaktadır. Bu karışım (geçmiş yılların da gösterdiği gibi) ustaca oluşturulmuştur.

Ve bir özellik daha: İstanbul Lisesi iki diplomalı bir okuldur. Ülkenin tüm liselerinde olduğu gibi, burada da Lise Diploması alınır ve (Türkiye’deki tek devlet okulu olarak) Abitur sınavına girilebilir. Böylece İstanbul Lisesi öğrencilerine eğitimlerini dünya çapında sürdürmek, gerek yurtiçi, gerekse yurtdışında mesleki kariyer yapmak için tüm kapılar sonuna kadar açılmaktadır.

Özellikli bir okul doğal olarak öğrencilerinde bazı özellikler arar: Kimi öğrenciler, sıradan bir lisede bu denli zorlanmayacaklarını söylüyorlar. Haklılar! Ama öğrencilerin çoğunluğu bu serzenişin arkasında ne denli kısa vadeli bir düşücenin yattığının farkındalar. Eski öğrenciler ve şimdiki üniversiteliler, üniversite hayatlarının ilk sömestrelerinde, diğer okullardan gelen öğrencilerin aksine, ne kadar kolay uyum sağladıklarını anlatıyorlar. İstanbul Lisesi’nde fen derslerindeki konular ve yöntemler üniversite öğrenimine hazırlayıcıdır ve bilimsel çalışmaya giriş (Propädeutik) olarak adlandırılmaya hak kazanmaktadır.

Bu okulda Abitur uygulaması başlatılırken özellikle rol oynayan bir gerçek vardır. Bu da, İstanbul Lisesi öğrencilerinin bu yüksek beklentinin üstesinden diğer tüm okullardaki öğrencilerden daha rahat gelebilir olmalarıdır. Bu okulun iddiası, aynı zamanda öğrencilerinin tüm kapasitelerini kullanmaları beklentisidir. Eğer, bu beklentiyi karşılayacak öğrenci sayısı azalır ve Abitur’a olan ilgi zayıflarsa, orta vadede okulumuz özelliğini yitirecektir. Abitur yapan öğrencilerin sayısı ile Almanya’dan gönderilen öğretmen sayısı, gecikmeli de olsa, doğru orantılıdır.

İstanbul Lisesi öğrencileri ve öğretmenleri, ÖSS’nin Türkiye’de lise ile üniversite arasındaki en önemli adım olduğunun bilincindedirler. Bir burs kazanan veya aileleri yurtdışında bir yüksek öğrenim finanse edebilecek olan öğrenci azınlığı bir yana bırakırsak, başarılı bir ÖSS ve Türkiye’de arzulanan iyi bir üniversitenin “kazanılması”, öğrencilerin ve velilerin hedeflerinin odak noktasını oluşturmaktadır. Birçok öğrenci, Abitur hazırlığının ÖSS hazırlığına engel oluşturacağından korktuklarını dile getiriyorlar. Geçmiş yılların üniversite kayıt verilerine bakıldığında bu korkunun ne denli yersiz olduğu açığa çıkıyor. İstatistik olarak önemsiz bazı küçük oynamaları dikkate almazsak, İstanbul Lisesi öğrencilerinin yüksek başarısı, Abitur uygulaması başladıktan sonra da değişmeksizin süregelmiştir.

Bunun bir çok nedeni vardır. Bunlardan biri, birbirinden tümüyle farklı iki sınava aynı anda hazırlanmanın getirdiği sinerjinin olumlu olarak her iki sınava da yansımasıdır. ÖSS hazırlığı çerçevesinde bilgi dağarcığının ön plana çıkarılması, problem çözüm yöntemleri ve kısa vadeli kullanım için öğrenme ile Abitur hazırlığı bünyesindeki dialektik bakış açısına ve ilişkileri bir bütün içerisinde irdelemeye yönlendirme birbirlerini tamamlayıcıdırlar. Özellikle metodik parçaları yerleştirebilme gelişmiş yeteneği daha karmaşık ilişkiler içinde problem çözme yeteneğini destekleyicidir. Bunun karşılığında da daha geniş bir düşünce yapısı tek tek parçaları bir bütün içine oturtarak akılda tutabilme becerisini geliştirir.

Abitur yapacak öğrencilerin bu çalışmalarının ÖSS hazırlıklarına engel oluşturacağı korkusu ikinci bir nedenden ötürü de yersizdir. Herhangi bir okuldan daha yüksek beklentisi olan ve yetkili Türk makamlarınca onaylanmış olan ders planı sabittir. Ders planı uyarınca başarı ve ders hedefi kontrolleri (yazılı ve sözlü sınavlar) tüm fen bölümü öğrencileri için aynıdır. Abitur yapmak isteyenler için ders başına yalnızca bir yazılı sınav (yazılı Abitur sınavı) daha uzundur ve iki derste de sözlü sınava girilir. Buradan hareketle bizim okulumuzda zaten öğretilmekte olan matematik ve fen dersleri içeriklerinin şimdi ÖSS sınavının konuları arasında olması sonucunu doğuran bir ÖSS reformu meydana gelmiştir.

Abitur koşulları

Abitur sınavı Almanca, İngilizce, Matematik, Fizik, Biyoloji ve Kimya derslerini kapsar. Yazılı sınavlar Almanca, İngilizce ve Matematik derslerinden yapılır. Ayrıca her öğrenci Fizik veya Biyoloji derslerinden birisini dördüncü yazılı sınav dersi olarak seçmek zorundadır. Abitur ile Dil Diploması sınavları arasında seçim serbesttir. Bu seçim son sınıfa başlarken yapılmak zorundadır. Her iki sınavın da reddedilmesi okulumuzun özel karakterine ters düşer ve Alman Departmanı bunu, iki ülke arasındaki Kültür Anlaşması’nın beraberinde getirdiği eğitim görevi ile bağdaştıramaz. İlgili her öğrenci son öğrenim yılının aralık ayında yazılı olarak Abitur sınavına başvurur. Ocak ayı ortasında öğretmenleri söz konusu öğrencinin Abitur sınavını başaracak durumda olup olmadığını saptarlar. Abitur sınavının kazanılabilmesi için ortalama % 45 başarı gerekmektedir.

Notlandırma

Bu sayı Türkiye’deki uygulama ve not sistemi çerçevesinde çok düşük olarak değerlendirilmektedir. Bu sayının daha iyi anlaşılabilmesi için açıklama gerekmektedir. Almanya’da ve İstanbul Lisesi Alman Departmanı’nda bir öğrencinin yüksek okul yeterliği onun öğretmenleri tarafından kararlaştırılır. Bu nedenle öğretmenler son iki öğrenim yılında öğrencilerinin başarılarını saptarken, onların yüksek öğrenim uygunluğunu göz önünde bulundurmak ve –eğer bu uygunluk, en alt sınırda bile olsa, var ise- bunu 5 not puanı (15 üzerinden) ile belgelemek zorundadırlar. Bu da % 45’lik bir başarıya eşdeğerdir. Beş Alman not puanı (0’dan 15’e kadar), Türk sistemindeki 0 ile 5 arasınaki çizelgedeki 2 notundan kalitatif olarak farklıdır. Bu böyle olduğundan Alman Departmanı, Almanca, İngilizce ve Biyoloji derslerinde Türk yüzdesi saptanırken bonus vermektedir. Örneğin Alman sistemindeki % 45 Türk sistemine Almanca dersinde % 65, İngilizce dersinde % 59 ve Biyoloji dersinde % 54 olarak yansıtılmaktadır. Böylelikle okulumuzdaki başarı saptamasının diğer okullarla karşılaştırılabilirliği sağlanmış ve öğrencilerimizin yüksek beklenti karşısında dezavantajlı bir duruma düşmeleri önlenmiş olmaktadır. Yüksek bir beklentinin kabul edilmesi “cezalandırılamaz”, tam tersi “ödüllendirilmeyi” hakeder.

Abitur sınavı

Son yılın sömestre tatili sonrası yazılı sınavlar yapılır. Bu yazılı sınavların süreleri aşağıdaki gibidir:

1. Almanca 5 Saat
2. İngilizce 4 Saat
3. Matematik 4 Saat
4. Biyoloji ,Kimya veya Fizik 3 Saat

Sınav soruları her dersin öğretmenleri tarafından hazırlanır. Bu sorular Almanya’dan onaylanmak zorundadır. Her sınav öğrencinin ders öğretmenince, okulumuzun bir diğer öğretmenince ve Almanya’daki bir başka öğretmen tarafından üç değerlendirmeden geçer. Abitur yapsınlar veya yapmasınlar tüm fen bölümü öğrencileri yazılı sınavın bir bölümüne katılmak zorundadırlar. Ayrıca bu dönemde Abitur yapmayan öğrenciler için sözlü dil diploması sınavı yapılmaktadır. Böylece bu dönemde de tüm fen öğrencilerinin yükü yaklaşık olarak aynıdır. Nisan sonunda tüm Abitur derslerinde öğrencilerin ön notları saptanır. Bu saptama sınıfta ders veren tüm öğretmenlerin katıldığı bir öğretmenler toplantısında yapılır. Ön not son iki yılın dört yarıyıl notundan saptanır. Tereddütlü durumlarda son yılın iki yarıyıl notu ağırlıklı olarak etki eder. Sözlü sınavlar mayıs başında yapılırlar. Sınav başlamadan sınav komisyonu başkanı (sınavı kontrol etmekle yükümlü Alman makamının bir temsilcisi) yazılı sınav notunu kesinleştirir. Komisyon başkanı normal olarak, okulumuzun iki öğretmenince önerilen notu onaylar. Eğer üç veya tüm dört yazılı sınav notu 4’ten daha kötü ise, öğrencinin sözlü sınava katılmaya hakkı yoktur.

Sınav komisyonu başkanı, yazılı sınav sonrası sözlü sınav hakkını kazanan öğrencinin hangi derslerden sözlü sınava gireceğini öğretmenlere danışarak kararlaştırır. Her öğrenci için iki sözlü sınav dersi saptanır. Sözlü sınavın bir dersini öğrenci kendi seçer (yazılı olmayan dal: biyoloji veya fizik). İkinci dersin seçiminde esas alınan, ön notlar ve yazılı sınav notlarıdır. Sözlü sınav, kural olarak ön notlar ile yazılı sınav notları arasındaki farkın en fazla olduğu ders için yapılır. Eğer öğrencinin sınavı kazanamama tehlikesi var ise daha başka sözlü sınavlar da konulabilir.

Alman Depatmanı Yönetimi öğretmenler toplantısı sonrası, öğrencilerin sözlü sınav derslerini ve sınav saatlerini içeren listeler asar. Aynı zamanda öğrenciler yazılı sınav notlarını lise koordinatöründen (Oberstufenkoordinator) öğrenebilirler.

Mayıs ortası, sözlü sınavlardan birkaç gün sonra karar toplantısı yapılır. Sınav komisyonu başkanı bu toplantıda (öğretmenlere danışarak) her öğrencinin son notunu saptar. Son notun saptanması için önce sınav notu saptanır. Yazılı veya sözlü tek sınav yapılan derslerde son not sınavda alınan nottur. Eğer bir derste hem yazılı hem de sözlü sınav yapılmışsa, bu iki notun farklı olması durumunda, yazılı sınav sonucu ağırlık kazanır. Son not, ön not ve sınav notu değerlendirilerek saptanır. Ön not ve sınav notunun farklı olmaları durumunda sınav notu ağırlık kazanır. Kimya dersinde ön not, son nottur.

Eğer altı sınavın toplamı en az 30 ise sınav başarılmış demektir. Dört yazılı sınavda da en az 20 puan alınmış olması gerekir. Eğer bu toplamlara ulaşılamıyorsa sınav başarılamamış demektir. Ayrıca: Hiçbir ders puanı 0 olamaz ve en fazla iki ders (bunlardan yalnızca biri yazılı sınav dersi olabilir) puanı da 1-3 arası olabilir. Eğer iki dersin puanları 1-3 arasında ise, o zaman diğer ders sınavların herbirinden enaz 5 puan alınmak zorundadır.

Abitur sonrası

Abitur diplomasının önemini doğru saptayabilmek için Türkiye’deki ve Almanya’daki yüksek okul yeterlik saptama yöntemlerini tanımak ve aradaki farkı bilmek gerekir. Almanya’daki uygulamada sıralama yoktur. Ne lise mezunları, ne de okullar için puan sıralaması vardır. Kısa adıyla “Abitur”, “Genel Alman Yüksek Okul Yeterliği” demektir. Bu da öncelikle, Abitur notu ortalamasından bağımsız olarak, neredeyse her Alman üniversitesinde ve hemen her dalda öğrenim hakkı demektir. Öğrenime başlarken her üniversite eşdeğerdir. Öğrenimin ilerleyen yıllarında, örneğin uzmanlık tercihine bağlı olarak gerekli görüldüğünde, başka bir üniversiteye yatay geçiş yapılabilir.

Yukarıdaki eşitlik ilkesinde istisnai durumlarda, örneğin belirli bir öğrenim dalı için bir üniversitede ya da ülke çapında kapasiteyi aşan başvuru varsa, değişiklik olabilir. Böyle bir durumda, doğal olarak Abitur not ortalamaları yüksek olan öğrencilere öncelik tanınmaktadır. Bu uygulamaya başvurulması bir kural değil, istisnadır. Kayıt yaptıramayan bir öğrencinin başka bir üniversiteye başvurması genelde yeterli olmaktadır. Eğer bir öğrenim dalının kapasitesi tüm ülkede sınırlı ise, bu durumda yerleştirme, merkezi olarak bir büro tarafından yapılmaktadır. Bu büro her yıl beş ile on arasındaki öğrenim dalı için gerekli güncel not ortalamasını açıklamaktadır. Tüm yıllar için geçerli genel bir liste yoktur, ama her yıl bu listede olan bir öğrenim dalı vardır: Tıp. Abitur diploması uluslararası alanda rağbet görmektedir. Avrupa Birliği’ne üye ülkelerde veya Kuzey Amerika ülkelerinde bu yüksek okul yeterliği genel olarak ayrıca ek bir sınava gerek duyulmaksızın tanınmaktadır. Abitur, yüksek öğrenim olmaksızın da, iş başvurularında küçümsenemeyecek kadar önemli bir etkendir. Uluslararası şirketler, eşit kalifikasyon şartlarında, tercihlerini Abitur diploması sahibinden yana kullanmaktadırlar.

Unutmayın: Abitur diploması bir yaşam boyu geçerlidir!